Boekbespreking

Margaux Fragoso. Tiger, tiger: a memoir

Penguin Books, 2011. ISBN 978-0-241-95015

Door Titus Rivas

Het succesvolle boek Tiger, tiger is een autobiografie over de jeugd van schrijfster Margaux Fragoso. Hierin concentreert Fragoso zich op haar relatie met Peter, een oudere “pedofiel”. 

Het effect dat het verhaal op mij had, is vergelijkbaar met de impact van een indringende bioscoopfilm. De wereld die het boek oproept bleef nadat ik het had dichtgeslagen nog lang bij me; het bleef me emotioneel bezighouden. 

Dit pleit zeker voor de literaire kwaliteit van Fragoso's werk, dat gekenmerkt wordt door mooie beschrijvingen, een rijk vocabulair, rake metaforen en een goede algehele opbouw. De titel verwijst naar fantasierijke verhalen die Margaux en Peter samen verzonnen en daarmee ook naar haar talent. 

Inhoudelijk is Tiger, tiger eveneens van belang. Het beschrijft wat er zoal mis kan gaan in een relatie met iemand met pedofiele gevoelens, wanneer die persoon ernstige psychologische problemen heeft en niemand binnen de directe omgeving van het kind de verhouding in goede banen kan leiden. 

Peter heeft een moeilijk leven achter de rug en is zelf als kind misbruikt. Hij blijkt, zeker op seksueel gebied, bijzonder egocentrisch en egoïstisch te zijn. Dit gaat weliswaar niet zover dat hij Margaux verkracht, maar hij manipuleert haar continu en zet haar onder zware emotionele druk zodat ze vérgaande seksuele handelingen verricht waar ze eigenlijk niets voor voelt. Zijn gezeur houdt zolang aan tot hij zijn zin krijgt. Hij bezorgt het meisje opzettelijk schuldgevoelens als ze niet meewerkt.

Margaux fantaseert tijdens de talloze “hand- and blow jobs” doorgaans over jongens die ze echt aantrekkelijk vindt.

Anders dan bij veel andere “pedofiele” relaties zonder verkrachting, doet de man nauwelijks moeite om het meisje zelf genot te bezorgen. Per saldo blijkt Margaux zich in toenemende mate uitgebuit en gebruikt te voelen door Peter. Ze ontwikkelt zeer ambivalente gevoelens jegens hem terwijl ze blijft verlangen naar zijn liefde en aanhankelijkheid. 

Peter heeft echter weinig oog voor haar persoonlijke behoeften en lijkt door zijn egocentrisme ook geen feeling te hebben voor de manier waarop zij zich verder ontwikkelt.

Margaux voelt zich ongelukkig en onbemind en probeert dit enigszins te compenseren door nogal extreme seksuele fantasieën. Gaandeweg probeert Peter ook haar relaties met “rivalen” in te perken. 

Er ontstaan talloze ruzies die naarmate Margaux ouder wordt een steeds gewelddadiger vorm kunnen aannemen. Rond haar veertiende wordt het meisje zelfs een paar keer bijna door Peter gewurgd. De man blijkt al jaren levensmoe en vraagt haar hem te doden. Jaren later pleegt hij uiteindelijk zelfmoord. 

Al deze nare gebeurtenissen vinden ook nog eens plaats tegen de deprimerende achtergrond van een problematisch, “dysfunctioneel” gezin. Haar vader tast het zelfvertrouwen van Margaux aan door haar voortdurend naar beneden te halen en haar moeder is een psychiatrische patiënte die keer op keer moet worden opgenomen in een inrichting. 

Het is niet zo verwonderlijk dat Fragoso geen positief beeld heeft van “pedofiele” relaties en “pedofielen”. Wat dit betreft verschilt haar boek niet wezenlijk van boeken over gewelddadige vormen van seksueel misbruik. 

Ook deze auteur ziet de “pedofilie” van de volwassene als het eigenlijke kernprobleem. Mensen met een aantrekking tot kinderen hebben in haar ogen een stoornis die hen aanzet tot ontwrichtende wandaden. Dit beeld is niet verbazingwekkend omdat mensen nu eenmaal de neiging hebben om de werkelijkheid primair vanuit hun persoonlijke ervaringen te benaderen. 

Toch vormt het niet meer dan een onrealistische karikatuur. Je kunt Fragoso's houding vergelijken met die van een vrouw die jarenlang een relatie heeft gehad met een “foute” man en daarom concludeert dat alle mannen “fout” zijn en dat dit ligt aan de “mannelijke natuur”. 

Er zijn veel mensen die misbruikt zijn, maar er zijn ook veel mensen die als kind vrijwillig betrokken waren bij een relatie met een “pedofiel” en daar alleen positieve herinneringen en geen schade aan over hebben gehouden. (Zie: Positive Memories*). 

• Positive Memories; Cases of positive memories of erotic and platonic relationships and contacts of children with adults, as seen from the perspective of the former minor; T. Rivas, 2011

Hun relaties mag men niet op één hoop gooien met misbruikrelaties. 

Een paar verschillen tussen Fragoso's ervaringen en een doorsnee positieve relatie zijn:

• Peter bleef telkens net zolang zeuren totdat Margaux hem seksueel bevredigde, terwijl bij écht vrijwillige relaties de persoonlijke grenzen (en wensen) van het kind voorop staan. 
   
• Peter was erotisch bijna uitsluitend uit op zijn eigen bevrediging, terwijl bij vrijwillige relaties de bevrediging van het kind, ook emotioneel, minstens zo belangrijk is als de eigen bevrediging. 
   
• De relatie droeg bij tot het isolement van Margaux, terwijl volwassenen bij vrijwillige relaties oog hebben voor de sociale en relationele behoeften van het kind en daar voldoende rekening mee houden. 
   
• De relatie was onevenwichtig en de seksualiteit lijkt lange tijd volledig centraal te hebben gestaan, terwijl volwassenen bij vrijwillige relaties eventuele erotiek plegen te doseren. 
   
• Peter wekte onrealistische verwachtingen bij Margaux over hun toekomst samen, terwijl volwassenen in vrijwillige relaties in de regel zo eerlijk mogelijk zijn over wat het kind van hen kan verwachten. 
   
• Peter problematiseerde het opgroeien van Margaux, terwijl volwassenen bij vrijwillige relaties als het ware meegroeien met de ontwikkeling van het kind.

De relatie tussen Margaux en Peter staat om deze en andere redenen erg ver af van een gezonde, vrijwillige relatie en het zou dus destructief zijn als dit boek negatieve vooroordelen over “pedofiele” relaties in het algemeen zou bevestigen. 

Laten we hopen dat de schade die Fragoso opgelopen heeft door haar relatie met Peter niet leidt tot versterking van de karikatuur van “pedofilie”die al jaren de rationele discussie op dit gebied obstrueert.