Citaten uit:
Hoe help ik een vriend die neigt naar complotdenken?
Laura Tenret, in: Trouw, 5 december 2025
[...]
Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen mensen die richting complottheorieën neigen en mensen die vat op de werkelijkheid beginnen te verliezen, wat prepsychotisch wordt genoemd. Dat zegt Lidewy Hendriks, psycholoog bij de Mind Hulplijn. [...] Dat kan een signaal zijn dat iemand het mentaal moeilijk heeft.”
Hendriks raadt aan om vooral aansluiting te zoeken [...] door oprecht geïnteresseerde vragen te stellen. “Probeer te peilen of hij zelf door heeft dat het misschien niet zo goed met hem gaat. Vraag bijvoorbeeld hoe hij zich de laatste tijd voelt, of hij ergens bang voor is en of hij goed slaapt, zeker omdat hij ‘s nachts berichtjes stuurt. Vertel ook iets over jezelf, zodat er openheid en vertrouwen ontstaat.”
Als je merkt dat het mentaal niet goed gaat met iemand, is het volgens haar belangrijk om niet in een adviserende rol te gaan zitten. [...]
"Houd contact door te luisteren, niet door zijn ideeën te bevestigen. Benoem liever dat je merkt dat hij last heeft van dingen of zich niet blij voelt. Stimuleer hem om professionele hulp te zoeken: je kunt aanbieden om samen te kijken welke hulp passend is [...].”
Tegelijkertijd is het belangrijk je eigen grenzen te bewaken. Als je je zorgen uit, blijf dicht bij jezelf, zegt Hendriks. Je kunt bijvoorbeeld aangeven dat je een ander ritme hebt en daarom ’s nachts geen berichten wil ontvangen. “Het probleem is vaak dat mensen met psychotische wanen heel eenzaam zijn. Ze hebben als enige een bepaald paranoïde idee of een angsttheorie waarin ze geen aansluiting vinden. Daarom klampen ze zich vaak vast aan mensen die hen moeten helpen en proberen hen dan te overtuigen van hun waarheid.”
Daar hoef je niet in mee te gaan volgens de psycholoog. “Sterker nog, het is belangrijk om dat niet te doen. Maar ga er ook niet tegenin; luister naar de beleving eronder en zorg dat er aansluiting blijft.”
[...]
“Achter complotdenken zitten gevoelens van onzekerheid, machteloosheid, het verlies van controle. Het kan samenhangen met teleurstellingen of ingrijpende gebeurtenissen die veel angst oproepen. Toon daarin je interesse en ga daar het gesprek over aan, zonder de illusie dat je de ander van ideeën afbrengt.”
[...] “Ook hierin geldt: luister, geef niet per se jouw oordeel en ga er niet tegenin, want dat heeft geen enkele zin.”
Een complottheorie is veiligheidsgedrag waarin diegene aansluiting bij een groep en een soort zekerheid vindt. “Probeer je die ‘veiligheidsdeken’ af te nemen, dan worden die onzekere en angstige gevoelens die daaronder zitten alleen maar groter. Door aansluiting te vinden haal je angst en onzekerheid juist weg. Probeer daarom iets te vinden waar jullie het wel over eens zijn en waarin jullie elkaar wel weer vinden.”